Algemene Voedings- en dieetbehandeling

Aanleiding
De eerste versie van de richtlijnen Algemene en Tumorspecifieke voedings- en dieetbehandeling werd geschreven in 2006 en in 2012 gereviseerd verantwoordelijkheid van de LWDO (Landelijke Werkgroep Diëtisten Oncologie).
De richtlijn is in 2017 herschreven op basis van het Handboek Voeding bij kanker 2016 en kan worden gezien als een compacte digitale versie van deze papieren uitgave, eveneens onder verantwoordelijkheid van de LWDO, op deelterreinen met het Chirurgisch Overleg Diëtisten Academische Ziekenhuizen (CHIODAZ) en het Landelijk Overleg Diëtisten Hematologie en Stamceltransplantatie (LODHS). Onder redactie van J. Vogel, dr. S. Beijer, P. Delsink, N. Doornink, H ten Have en R. van Lieshout werkte een expertgroep van in kanker gespecialiseerde diëtisten uit ziekenhuizen en behandelcentra uit het hele land aan deze uitgave.

Probleem
Patiënten met kanker hebben, zoals ieder ander, kwalitatief en kwantitatief goede voeding nodig, die de voedingstoestand in balans houdt, aantrekkelijk is om te gebruiken en past bij de manier van leven van de patiënt. Een goede voedingstoestand maakt het mogelijk om de noodzakelijke behandelingen te doorstaan, schade door de behandelingen te beperken, het herstel zo goed mogelijk te ondersteunen en draagt bij aan de kwaliteit van leven.

Doelstelling
Het doel van de richtlijn is inzicht te geven in de huidige kennis over voeding bij kanker, de voedingsproblematiek en de mogelijkheden om via gerichte interventie goede voedingszorg te verlenen.

Gebruikers
De richtlijn is in de eerste plaats bedoeld om informatie en ondersteuning te bieden aan de diëtist die de patiënt met kanker behandelt. Maar omdat zorg voor de voedingstoestand ook behoort tot het professionele handelen van de arts, verpleegkundige en paramedicus, is deze richtlijn ook voor hen bedoeld.

Opbouw
De richtlijn is opgebouwd uit twee delen. De Algemene Voeding- en dieetbehandeling behandelt de voedingsaspecten die voor kanker in het algemeen en de meeste behandelingen gelden. De Tumorspecifieke voedings- en dieetbehandeling omvat de tumorspecifieke voedingsinformatie. Per tumor zijn de voedingsaandachtspunten in de verschillende stadia en behandelingen van de betreffende vorm van kanker beschreven met de te nemen maatregelen en voedingsadviezen.

Werkwijze
Waar mogelijk zijn de voedingsinterventies evidence based, maar dat is nog minder vaak mogelijk dan gewenst. Voedingsadviezen bij kanker zijn een mix van uitkomsten van studies en van ervaringen uit de praktijk van de oncologische diëtetiek waarover binnen de LWDO concensus bestaat (best practice-based).

De richtlijn sluit aan bij de richtlijn Ondervoeding bij patiënten met kanker.

Expertgroep
V. van Adrichem, diëtist longziekten en radiotherapie, VU medisch centrum, Amsterdam.
M. Ariëns, diëtist oncologie, Diëtetiek, Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam.
Dr. S. Beijer, diëtist – senior onderzoeker, Integraal Kankercentrum Nederland, Utrecht.
P. Delsink, diëtist oncologie, Elisabeth-TweeSteden ziekenhuis, Tilburg.
N. Doornink, diëtist maag-, darm- en leverziekten, AMC, Amsterdam.
A. Droop, diëtist heelkunde en intensive care, LUMC, Leiden.
Drs. M. E. Dijsselhof, diëtist kindergeneeskunde, AMC/Emma Kinderziekenhuis, Amsterdam.
Drs. H. ten Have, diëtist oncologie, Careyn, Utrecht.
E. Heijkoop, diëtist oncologie en radiotherapie, Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam.
S. Huitema, diëtist UMCG Comprehensive Cancer Center, Groningen.
Dr. H. Jager-Wittenaar, Lector Hanzehogeschool en diëtist-onderzoeker, UMCG, Groningen.
C.F. Jonkers-Schuitema, diëtist TPV&darmfalenteam, AMC, Amsterdam.
D. Kalter, diëtist oncologie en hematologie, Radboudumc, Nijmegen.
S. Kattemölle-van den Berg, diëtist-docent, Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Nijmegen.
E.A. van Kempen, diëtist oncologie en radiotherapie, Rijnstate, Radiotherapiegroep, Arnhem.
M.A.J.M. Kennis, diëtist oncologie en radiotherapie, Instituut Verbeeten, en POH, Tilburg.
Y. Kilian, (sport)diëtist, oncologie 1ste lijn, Dieetistopsport, Zoetermeer.
A. M. Klopman, diëtist neurologie, VUmedisch centrum, Amsterdam.
M.E. Lagendijk, diëtist hoofd-halsoncologie en radiotherapie, LUMC, Leiden.
J.M.P. Leermakers-Vermeer, diëtist hoofd-halsoncologie, UMC, Utrecht.
Drs. R. van Lieshout, diëtist oncologie en dagbehandeling, Máxima Medisch Centrum, Veldhoven.
I.C. de Meer, diëtist chirurgie, AMC, Amsterdam.
Dr. ir. B.S. van der Meij, diëtist-onderzoeker oncologie, VU medisch centrum, Amsterdam.
Drs. M. Mullers, diëtist chirurgie en oncologie, Maastricht UMC+, Maastricht.
J. M. van Miert-Verhoef, diëtist oncologie en radiotherapie, Instituut Verbeeten, Tilburg.
K. Ottens-Oussoren, diëtist oncologische chirurgie, VU medisch centrum, Amsterdam.
I. Schlösser, diëtist hematologie, Erasmus MC Kanker Instituut, Rotterdam.
V. van Stigt-Frenken, diëtist chirurgie, longziekte, longtransplantatie, Erasmus MC Rotterdam.
M. Somer, diëtist hematologie, UMC Utrecht, Utrecht.
J.H.M. Spanjers, diëtist kindergeneeskunde, onderzoeksdiëten, Reinier de Graaf, Delft.
I. van Steen, diëtist oncologie en hematologie, Amphia ziekenhuis en 1elijnspraktijk VodiMed, Breda
E. Steenhagen, diëtist gastro-intestinale oncologische chirurgie, UMC Utrecht, Utrecht.
B. Sijtema, diëtist UMCG Comprehensive Cancer Center, Groningen.
Dr. M. M. Stuiver, fysiotherapeut-klinisch epidemioloog, Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam
F.M. Tan, diëtist chirurgie en oncologie, AMC, Amsterdam.
Drs. S. Tjon a Joe, diëtist oncologie, Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam.
M.P.W. Tummers-Boonen, docent kindergeneeskunde UMC+, Maastricht.
Ir. M. R. van Veen, diëtist/voedingswetenschapper, Integraal Kankercentrum Nederland, Utrecht.
J. Vogel-Boezeman, oncologie diëtist, redacteur Voeding & Kankerinfo, Utrecht.
Dr. W.V. Vogel, nucleair geneeskundige en radiotherapeut, Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam.
G.M. van de Werf, diëtist neurocentrum en TPV darmfalenteam AMC, Amsterdam.
A. Wipkink-Bakker, voorheen diëtist maag-, darm- en leverziekten en oncologie, LUMC, Leiden.
C.C. van Zweeden-van Leeuwen, diëtist oncologie, onderzoeksdiëten, Reinier de Graaf, Delft.

 

Baarmoeder en Baarmoederhalskanker

De richtlijn Baarmoeder- en baarmoederhalskanker en van de Landelijke Werkgroep Diëtisten Oncologie (LWDO) omvat de tumorspecifieke voedingsbehandeling. Voor de algemene oncologische voedingsproblematiek en voedingsadviezen gaat u naar de richtlijn Algemene voedings- en dieetbehandeling en de richtlijn Ondervoeding bij patiënten met kanker.
Zie voor medische informatie de richtlijnen Endometriumcarcinoom en Cervixcarcinoom.